گوناگون

روزنامه ملانصرالدین و میرزا جلیل

روزنامه ملا نصر الدین  ومیرزا جلیل

روزنامه تا اوایل قرن بیستم میلادی
می توان گفت که هیچ روزنامه  و مجله ی قابل ذکری در قفقاز منتشر نشده بود. اما پس از نشر اعلامیه ریا کارانه اکتبر ۱۹۰۵ جراید و مطبوعات مانند ستارگان از پشت سر به در آوردند . 
شش ماه بعد از نشر اعلامیه اکتبر ملانصرالدین، نخستین روزنامه ی فکاهی و طنزی آذربایجان به گفته خود « به سراغ برادران مسلمان آمد.» این روزنامه در همه امور اجتماعی و سیاسی وضعی مخالف به خود گرفت و به زودی صابر و بعد شاگردان و پیروان مستعد او، که در حیات شاعر و پس از مرگ نا به هنگامش افکار او را دنبال کردند و نویسندگان شایسته ای مثل علیقلی نجف اوف، محمد سعید اردوبادی و نمایشنامه نویس نامی، عبدالرحیم حق وردی اف ملانصرالدین پیوستند.
 
میرزا جلیل، فرزند محمد قلی، بنیانگذار روزنامه ملانصرالدین(۱۸۶۹– ۱۹۳۲م) در ولایت نخجوان و در دهی به نام نهرم به دنیا آمد.
 
میرزا جلیل خواندن و نوشتن زبان های آذربایجانی، فارسی و روسی را در مکتب شهر فرا گرفت، در چهارده یا پانزده سالگی به دارالمعلمین شهر گوری ( گرجستان ) وارد شد و پس از فراغت از تحصیل، سال ها در مدارس محلی به آموزگاری پرداخت. در سال ۱۹۰۴ م، تفلیس رفت و در روزنامه شرق روس، که مدیر آن محمدآقا شاه تختی بود، مشغول نویسندگی شد.
شش ماه بعد از نشر اعلامیه اکتبر ملانصرالدین، نخستین روزنامه ی فکاهی و طنزی آذربایجان به گفته خود « به سراغ برادران مسلمان آمد.»میرزا جلیل فعالیت ادبی خود را با نوشتن داستان های کوتاه آغاز کرد. در داستان های اولیه خود از قبیل صندوق پست، احوال ده دانا باش و استاد زینال، که پیش از سال ۱۹۰۴، نوشته، صحنه های جالبی از معیشت و طرز زندگانی مسلمانان قفقاز تصویرکرده است. این آثار مشحون از حقایق تلخ و سرشار از زهرخند و استهزا هستند.
 
روزنامه داستان های آزادی در ایران، بچه ریشو، قربانعلی بیگ، و کمدی های مردگان، کتاب مادرم و مجمع دیوانگان،
که بعد از نشر روزنامه ملانصرالدین به قلم آورد، از یادگاری های هنری جاویدان اوست و به خصوص کمدی مردگان در شمار آثار کلاسیک جهان در آمده و با تارتوف مولیر و بازرس گوگول برابری می کند. 
دوران دوم و مهم نویسندگی محمد قلی زاده با نشر روزنامه ملانصرالدین آغاز می شود. ملانصرالدین یک اردگان دمو کرات انقلابی بود که جمعی از روشنفکران، ترقی خواهان و ارباب فرهنگ و ادب را در پیرامون خود گرد آورده بود و همراه با مطبوعات دیگر افکار انقلابی را تبلیغ می کرد. با شاه ایران، سلطان عثمانی، امیر بخارا، اشراف، اعیان و غارتگران دیگر پنجه می زد، جهان استثمار را، با رسوم و قوانین ظالمانه آن، به یاد ریشخند و استهزا می گرفت و با تعصبات و خرافات مذهبی مبارزه می کرد.
 
شمار ۷۹ روزنامه ارشاد نوشته شده است، به دقت بخوانند.
 
اما کسانی که چهره ی زشت خود را در آیینه ی روشن می نگریستند، به جای آنکه متنبه شوند، برضد نویسندگان آن کمر بستند و دستگاه سانسور تزار و نیروهای سیاه فئودال به دست و پا افتاد . با نشر هر شماره بر تعداد دشمنان و بدخواهان افزوده می شد و روحانیان در مساجد و منابر ناشرین و خواندگان آن را لعن و تکفیر می کردند و آنان را دشمن اسلام می خواندند و حتی فروشندگان روزنامه را آزار می رسانیدند.
 با شاه ایران، سلطان عثمانی، امیر بخارا، اشراف، اعیان و غارتگران دیگر پنجه می زد، جهان استثمار را، با رسوم و قوانین ظالمانه آن، به یاد ریشخند و استهزا می گرفت و با تعصبات و خرافات مذهبی مبارزه می کرد.در آرشیوی نگهداری شده، نامه شخص ناشناسی است از ده قاسم کندی پراز فحش و ناسزا و تهدید و به قتل و خونریزی.
 
با این همه ملانصرالدین همیشه به آینده خوشبین و امیدوار بود و شعار « روشنایی در تاریکی » را هیچ وقت از نظر دور نمی داشت. « ملا عمو » با آن سیمای نورانی پیوسته از گوشه و کنار از پشت در، از کنار پنجره و از آن سوی نرده و پرچین ــ ناظر حوادث بود.
روزنامه گاه می خندید و گاه غمگین و ملول بود، وقتی در اندیشه  فرو می رفت و زمانی دچار حیرت و تعجب می شد. اما همیشه به آینده روشن و نتایج کار و کوشش خود دلگرم و امیدوار بود. در غالب شماره های ملانصرالدین جهات مثبت جامعه و زندگی آزاد و آسوده و دنیایی آراسته با چمن های سبز و خرم، کوههای عظیم سر به فلک کشیده تصویر شده و خورشید فیاض و فرزندان به خوانندگان لبخند می زند.
 
از مزایای این روزنامه، یکی آن بود که کاریکاتورهای زیبای آن به قلم عظیم عظیم زاده نقاش نامی و خلاق تیپ های شرقی و دو کاریکاتوریست زبردست و هنرمند دیگر تهیه می شد و دیگر آنکه اشعار فکاهی و انتقادی آن میرزا علی اکبر طاهرزاده صابر، بزرگترین و هنرمندترین شاعر آذربایجان، می سرود.

برگرفته از: آرین پور، یحیی. (۱۳۷۲). از صبا تا نیما. تهران: زوار.ج۲٫ 
تنظیم : بخش ادبیات تبیان

روزنامه ملانصرالدین و میرزا جلیل

مطالب مرتبط با روزنامه ملانصرالدین و میرزا جلیل


 

پسورد فایل:

لینک دانلود -

icon برچسب ها: , , , ,
  • نوشته: admin
  • تاریخ: ۷ اردیبهشت ۱۳۹۰
  • دیدگاه‌ها خاموش
  • قسمت نظرات برای این مطلب غیر فعال شده است.